ท่ามกลางสงครามอิหร่านที่สหรัฐและอิสราเอลร่วมกันโจมตีอิหร่านและการตอบโต้กลับของอิหร่าน ปรากฏกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (Islamic Revolutionary Guard Corps : IRGC) มีบทบาทโดดเด่นอย่างมาก
“ประชาชาติธุรกิจ” เสนอบทวิเคราะห์จากสถาบันคลังสมองและสื่อต่างประเทศ โดยเน้นสถานะ อำนาจและบทบาทของ IRGC ซึ่งเป็นหนึ่งในองค์กรที่มีอำนาจมากที่สุดในอิหร่าน ก่อตั้งขึ้นเป็นองค์กรหลักในการปกป้อง ธำรงรักษาการปฏิวัติปี 1979 ให้ดำรงอยู่สืบไปและปัจจุบันเป็นเครือข่ายสำคัญที่เชื่อมโยงกับกลุ่มติดอาวุธอิสลามที่ต่อต้านอิสราเอลและสหรัฐอย่างรุนแรง
อิหร่านกลายเป็นสาธารณรัฐอิสลามในปี 1979 เมื่อระบอบกษัตริย์ถูกโค่นล้มและนักบวชเข้าควบคุมทางการเมืองภายใต้การนำของอยาตอลเลาะห์ โคมัยนี
การปฏิวัติยุติการปกครองของชาห์ภายใต้ราชวงศ์ปาห์ลาวี ซึ่งเป็นระบอบที่ได้สร้างความไม่พอใจให้กับกลุ่มผู้มีอิทธิพลทางศาสนา การเมือง และประชาชน ด้วยโครงการปฏิรูปและรับเอาวัฒนธรรมตะวันตก ควบคู่ไปกับการปราบปรามผู้เห็นต่างอย่างรุนแรง
กองพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามก่อตั้งขึ้นหลังการปฏิวัติปี 1979 และขึ้นตรงต่อผู้นำสูงสุด
IRGC สนับสนุนกลุ่มติดอาวุธในอิรัก เลบานอน ดินแดนปาเลสไตน์ ซีเรีย และเยเมนในนาม “แกนแห่งการต่อต้าน” มีเป้าหมายที่จะกำจัดอิทธิพลของตะวันตกและอิสราเอลออกจากภูมิภาค
บทบาทในการปราบปรามผู้ประท้วงอย่างโหดร้ายในเดือนมกราคม 2026 ก่อให้เกิดความไม่พอใจในระดับนานาชาติ ส่งผลให้สหภาพยุโรป (อียู) และองค์กรสำคัญอื่นๆ ประณามกลุ่มนี้และกำหนดให้เป็นองค์กรก่อการร้าย
ย้อนกลับไป หลังจากการปฏิวัติปี 1979 ผู้นำทางศาสนาของอิหร่านได้ก่อตั้ง IRGC ขึ้น แม้มีกองทัพดั้งเดิมของประเทศ อยู่แล้ว เพราะไม่ไว้วางใจ และเพื่อถ่วงดุลอำนาจ ปัจจุบัน IRGC ขึ้นตรงต่อผู้นำสูงสุด ขนาดและอำนาจของกองกำลังได้ขยายตัวอย่างมาก เมื่ออาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดคนเดิมล่วงลับ ความจงรักภักดีอยู่ที่ผู้นำสูงสุดคนใหม่ทันทีตามประเพณี “โมจตาบา คาเมเนอี” บุตรชายคาเมเนอี
ในบรรดาภารกิจทางทหารที่สำคัญมากมาย กองกำลังนี้ดำเนินการคลังแสงขีปนาวุธที่ทรงพลังของอิหร่านและกำกับดูแลกองกำลังคุดส์ (Quds) ซึ่งเป็น IRGC สาขาต่างประเทศที่ร่วมมือกับกลุ่มพันธมิตรในภูมิภาคต่างๆ ของอิหร่าน รวมถึงฮามาสและฮิซบอลเลาะห์ ซึ่งปี 2026 อิสราเอลยังคงทำสงครามกับกลุ่มติดอาวุธทั้งสองกลุ่มนี้ ในฉนวนกาซาและเลบานอน ตามลำดับ
นอกจากนี้ IRGC ยังมีอิทธิพลอย่างมากในทางการเมืองระดับชาติของอิหร่าน อดีตสมาชิกกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามหลายคนได้ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสำคัญในรัฐบาล รวมถึงคณะรัฐมนตรี รัฐสภา และระดับจังหวัด ในขณะเดียวกัน กองกำลังนี้ก็ร่ำรวยขึ้นหลายพันล้านดอลลาร์จากการดำเนินเครือข่ายการค้าและการเงินที่ผิดกฎหมายโดยหลีกเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตรระหว่างประเทศ ผู้เชี่ยวชาญในภูมิภาคหลายคนคาดการณ์ว่ากองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามจะมีบทบาทสำคัญในการคัดเลือกผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากคาเมเนอีที่อายุมากขึ้น ซึ่งอาจยิ่งเสริมสร้างอำนาจของกลุ่มและเพิ่มอุปสรรคต่อการปฏิรูปทางการเมือง
IRGC ซึ่งปฏิบัติการอยู่เหนือขอบเขตของกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม โครงสร้างการบังคับบัญชาของพวกเขาขึ้นตรงต่อผู้นำสูงสุด และไม่ผ่านประธานาธิบดีที่มาจากการเลือกตั้ง
กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามถูกสร้างขึ้นในฐานะ “กองทัพของประชาชน” เพื่อช่วยเสริมสร้างความมั่นคงของการปฏิวัติ ในขณะที่โคมัยนีสถาปนารัฐบนพื้นฐานของแนวคิดเวลายัต-เอ ฟากิห์ หรือการปกครองโดยนักนิติศาสตร์ เป้าหมายคือการสถาปนาอิหร่านให้เป็นสาธารณรัฐตามรัฐธรรมนูญ ภายใต้โครงสร้างแบบเทวธิปไตย โดยโคมัยนีตั้งใจให้ IRGC ปกป้องระบอบการปกครองใหม่จากการรัฐประหาร เช่นเดียวกับเหตุการณ์ในปี 1953 ที่โค่นล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยของโมฮัมหมัด มอสซาเดก และฟื้นฟูอำนาจของชาห์ขึ้นมาอีกครั้ง
สงครามอิหร่าน-อิรัก (1980-1988) ได้เปลี่ยน IRGC ให้กลายเป็นกองกำลังต่อสู้แบบดั้งเดิมมากขึ้น โดยมีโครงสร้างการบังคับบัญชาคล้ายกับกองทัพตะวันตก ปัจจุบันกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิหร่าน (IRGC) มีการจัดตั้งเป็นระบบอย่างมาก และยังคงเป็นกำลังสำคัญคู่ขนานกับกองทัพประจำการของอิหร่าน โดยมีกำลังพลภายใต้การบังคับบัญชามากกว่า 190,000 นาย
ตามข้อมูลของสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการศึกษาเชิงยุทธศาสตร์ (IISS) ระบุว่า ประมาณครึ่งหนึ่งของกำลังพลเหล่านี้ เป็นทหารเกณฑ์ IRGC ประกอบด้วยหน่วยงานต่างๆ ดังนี้:
-กองกำลังภาคพื้นดินที่ประจำการอยู่ทั่ว 31 จังหวัดของอิหร่านและกรุงเตหะราน ซึ่งมีจำนวนมากกว่า 150,000 นาย
-กองกำลังกึ่งทหารบาซิช ซึ่งอ้างว่าสามารถระดมพลอาสาสมัครได้ประมาณ 600,000 คน
-กองกำลังทางเรือ ซึ่งแยกจากกองทัพเรือของกองทัพประจำการของอิหร่าน มีกำลังพลประมาณสองหมื่นนาย และมีหน้าที่ลาดตระเวนตามแนวชายแดนทางทะเลของอิหร่าน รวมถึงช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางที่น้ำมันดิบขนส่งทางทะเลประมาณหนึ่งในสามของโลกผ่านไปในแต่ละปี
-กองทัพอากาศที่มีกำลังพล 15,000 นาย ซึ่งแยกจากกองทัพประจำการเช่นกัน และมีหน้าที่ดำเนินโครงการขีปนาวุธของอิหร่าน และ
-หน่วยบัญชาการไซเบอร์ ซึ่งทำงานร่วมกับธุรกิจในเครือ IRGC ในด้านการจารกรรมทางทหารและเชิงพาณิชย์ รวมถึงการเผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อ ตามข้อมูลของ IISS ทั้งนี้ ความสัมพันธ์ที่แน่ชัดกับแฮกเกอร์ที่เกี่ยวข้องกับรัฐยังไม่ชัดเจน
ปี 2020 กาเซม สุไลมานี หัวหน้ากองกำลังคุดส์ ซึ่งเป็นหน่วยงานต่างประเทศของกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิหร่าน และอาจกล่าวได้ว่าเป็นบุคคลที่มีอำนาจมากที่สุดในอิหร่านรองจากอยาตอลเลาะห์ คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดผู้ล่วงลับ ถูกลอบสังหารโดยสหรัฐในประเทศอิรัก
กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจของอิหร่านลึกซึ้งเพียงใด
หนึ่งในผลประโยชน์ทางการเมืองที่กองกำลังนี้ปกป้องคืออาณาจักรทางเศรษฐกิจ: ตามรายงานปี 2020 จากศูนย์เพื่อการศึกษาเชิงกลยุทธ์และระหว่างประเทศ “IRGC ได้กลายเป็นผู้ควบคุมที่มีอำนาจมากที่สุดในทุกภาคส่วนทางเศรษฐกิจที่สำคัญทั่วอิหร่าน”
IRGC เริ่มเข้ามามีบทบาททางเศรษฐกิจ เมื่อได้รับมอบหมายให้ฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานที่ถูกทำลายในสงครามอิหร่าน-อิรัก และตั้งแต่นั้นมา กองกำลังนี้ได้ขยายไปสู่อุตสาหกรรมอื่นๆ อีกมากมาย รวมถึงการธนาคาร การขนส่ง การผลิต และการนำเข้าสินค้าอุปโภคบริโภค อิทธิพลทางการเมืองทำให้บริษัทในเครือ IRGC ได้รับสัญญาจากรัฐโดยไม่ต้องประมูล เพื่อให้บริการในภาคส่วนน้ำมันและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน
กิจกรรมทางเศรษฐกิจเหล่านี้ทำให้เจ้าหน้าที่ IRGC ร่ำรวยและเป็นแหล่งเงินทุนสำหรับกิจกรรมต่างๆ เช่น การจัดหาอาวุธ ปฏิบัติการลับในต่างประเทศ และโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน นอกจากนี้ยังให้การสนับสนุนทหารผ่านศึกและครอบครัวของสมาชิก IRGC ที่เสียชีวิต
โครงการสาธารณะที่พัฒนาพื้นที่ชนบทของอิหร่านช่วยสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับ IRGC ซึ่งขาดไปในเขตเมือง และจัดหางานให้กับอาสาสมัครบาซิช เมื่อเกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ในพื้นที่ชนบททางตะวันตกของอิหร่านในเดือนเมษายน 2019 กองกำลังอาสาสมัครได้มีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือบรรเทาภัยพิบัติ ในซีเรีย กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิหร่านได้เป็นผู้นำโครงการฟื้นฟูประเทศอิหร่าน
นอกจากนี้ IRGC ยังมีส่วนร่วมในตลาดมืดขนาดใหญ่ นักวิเคราะห์บางคนกล่าวว่า การคว่ำบาตรของสหรัฐส่งผลดีต่อ IRGC ในขณะที่ส่งผลเสียต่อประชาชนและเศรษฐกิจโดยรวมของอิหร่าน เนื่องจากธุรกิจของอิหร่านถูกตัดขาดจากแหล่งเงินทุนและการค้าที่ถูกกฎหมาย ทำให้ IRGC มีโอกาสในตลาดมืดมากขึ้น เมื่อสหรัฐกลับมาบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรน้ำมันอีกครั้งหลังจากยกเลิกข้อตกลงนิวเคลียร์อิหร่านปี 2015 IRGC ได้ลักลอบนำเข้าน้ำมันส่วนใหญ่ไปยังประเทศจีน และสร้างรายได้หลายล้านดอลลาร์ให้กับกองกำลังคุดส์ และกลุ่มฮิซบอลเลาะห์
นานาชาติจึงได้เห็นการพิทักษ์รักษารัฐอิสลามอิหร่านที่เป็นไปอย่างดุเดือดของ IRGC ในสงครามตะวันออกกลางครั้งนี้
อ้างอิง :
• cfr.org
• BBC
• Bloomberg
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
