“ยศชนัน” เผยจุดเปลี่ยนสำคัญระบบนิเวศนวัตกรรมไทย หลังกฎหมายใหม่ปลดล็อกให้ NIA ร่วมทุน-หนุนกองทุน VC ได้โดยตรง ชี้เป็นการต่อลมหายใจและสร้างแต้มต่อให้สตาร์ตอัพดึงทุนนอก พร้อมเตือนรัฐต้องไม่เลือกผู้ชนะเอง และต้องปล่อยมืออาชีพบริหารเพื่อความโปร่งใส
นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โพสข้อความระบุว่า
จาก “ผู้ให้ทุน” สู่ “ผู้ร่วมลงทุน” – เมื่อกฎหมายใหม่ปลดล็อก NIA สู่การเป็น VC ดันงานวิจัยไทยข้ามหุบเหวมรณะ
ใครที่อยู่ในแวดวงนวัตกรรมบ้านเราคงทราบดีครับว่า สตาร์ทอัพไทยจำนวนมากไม่ได้ไปต่อ ไม่ใช่เพราะขาดไอเดีย แต่เพราะไปสะดุดล้มตรงข้อต่อสำคัญที่เรียกว่า “Valley of Death” หรือช่วงที่ต้องปั้นงานวิจัยสู่การผลิตจริง โดยเฉพาะกลุ่ม DeepTech, HealthTech หรือ Biotech ที่ต้องใช้เวลาและสายป่านยาวมาก
แต่ข่าวดีล่าสุดที่เพิ่งเกิดขึ้น คือการบังคับใช้ของ พ.ร.ฎ. จัดตั้งสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2569 ซึ่งผมถือว่าเป็น “จุดเปลี่ยนสำคัญ” ของระบบนิเวศนวัตกรรมไทย (ใครสนใจรายละเอียดกฎหมายฉบับเต็ม เดี๋ยวผมแปะลิงก์ไว้ให้ในคอมเมนต์ครับ)
ความน่าสนใจของกฎหมายฉบับนี้ คือการแก้ข้อจำกัดเดิมๆ ที่รัฐทำได้แค่ให้เงินสนับสนุนให้เปล่า (Grant/Subsidy) มาเป็นการเปิดทางให้ NIA สามารถสวมหมวกเป็น “ผู้ร่วมลงทุน” หรือสนับสนุนกองทุน Venture Capital (VC) ได้
พูดง่ายๆ คือ รัฐกำลังขยับบทบาทมาเป็น Catalytic Capital หรือเงินทุนตั้งต้นเพื่อสร้างความมั่นใจและดึงดูดเม็ดเงินจากภาคเอกชนครับ
การปลดล็อกครั้งนี้ ส่งผลกระทบเชิงบวกที่จับต้องได้ชัดเจน 2 กลุ่มหลักๆ ครับ
1.การต่อลมหายใจและเพิ่ม “แต้มต่อ” ทางธุรกิจ
คนทำสตาร์ทอัพจะรู้ดีว่าช่วงตั้งไข่มันเหนื่อยแค่ไหน เมื่อ NIA เข้ามาร่วมลงทุน สิ่งที่สตาร์ทอัพจะได้ไม่ใช่แค่เม็ดเงินเพื่อประคองกระแสเงินสด แต่คือการได้ “ตราประทับความน่าเชื่อถือ” (Trust) จากภาครัฐ
สิ่งนี้ช่วยปลดล็อกให้สตาร์ทอัพเดินไปคุยกับ VC, Corporate VC, Family Office หรือนักลงทุนต่างชาติได้ง่ายขึ้น กลไกนี้ยังตอบโจทย์คนทำ University Spin-off ที่จะช่วยดันงานวิจัยจากหิ้งในมหาวิทยาลัย ให้กลายเป็นบริษัทที่แข่งขันเชิงพาณิชย์ได้จริง โดยที่ผู้ประกอบการไม่ต้องสู้แบกความเสี่ยงอย่างโดดเดี่ยวอีกต่อไป
2.นวัตกรรมที่ยกระดับคุณภาพชีวิตจะเกิดขึ้นจริงและไวขึ้น
หลายคนอาจมองว่าเรื่องของ VC เป็นเรื่องไกลตัว แต่ผลลัพธ์ปลายทางที่ทรงพลังที่สุดจะตกอยู่กับ “ประชาชน” ครับ
เมื่อเรามีกลไกดึงเม็ดเงินจากองค์กรใหญ่ให้กล้ามาลงทุน จนเกิดกองทุนหน้าใหม่มารองรับ (เช่น กองทุน AI, Climate Tech, HealthTech) งานวิจัยดีๆ จะไม่ตายอยู่ในห้องแล็บ นวัตกรรมทางการแพทย์ที่ช่วยรักษาโรค, เทคโนโลยีที่ช่วยแก้ปัญหาฝุ่นควัน, หรือเครื่องมือที่ช่วยเพิ่มรายได้ให้เกษตรกร จะถูกผลิตออกมาเป็น “สินค้าและบริการ” ที่ประชาชนได้ใช้ประโยชน์จริงๆ ในราคาที่เข้าถึงได้เร็วขึ้น นอกจากนี้ยังหมายถึงการสร้างงานทักษะสูง (High-skilled jobs) ใหม่ๆ เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศด้วย
แต่กฎหมายที่ดี ต้องมาพร้อมกับ “วิธีการที่ใช่”
แม้โครงสร้างกฎหมายจะเปิดประตูให้แล้ว แต่ความท้าทายคือหลังจากนี้ เราจะออกแบบกติกาอย่างไร? สิ่งที่ผมคิดว่าเราต้องระวังให้มากที่สุดคือ “รัฐต้องไม่เป็นคนจิ้มเลือกผู้ชนะเอง” และต้องระวังความล่าช้าจากกระบวนการแบบราชการ รวมถึงการลงทุนที่ขาดวินัยทางการเงินและปัญหาผลประโยชน์ทับซ้อนครับ
เรามีเป้าหมายชัดเจน ที่ต้องการเห็นนวัตกรรมไทยเติบโตเป็นธุรกิจที่แข่งขันได้ในระดับโลก และกฎหมายฉบับนี้คือการเปลี่ยนบทบาทรัฐจากการเป็นเพียง “ผู้ให้ทุน” ไปสู่ “ผู้กระตุ้นตลาดทุน”
แต่ท้ายที่สุดแล้ว จะสำเร็จตามเป้าหมายหรือไม่ ตัวชี้วัดสำคัญคือการออกแบบกติกาที่โปร่งใส และการยอมปล่อยให้ “มืออาชีพ” ในตลาดทุนเข้ามาเป็นคนบริหารจัดการร่วมกันอย่างแท้จริงครับ
ขอแสดงความยินดีกับทีมงาน NIA อีกครั้งสำหรับก้าวสำคัญนี้ครับ
