เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม รัฐบาลญี่ปุ่นได้จัดพิธีรำลึกครบรอบ 81 ปี ของการยอมจำนนในสงครามโลกครั้งที่ 2 ของกองทัพจักรวรรดิญี่ปุ่น โดยมีสมเด็จพระจักรพรรดินารุฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีมาซาโกะ แห่งญี่ปุ่น เสด็จร่วมในพิธีรำลึกครั้งนี้ด้วยซึ่งจัดขึ้นที่สนามกีฬาบูโดกัน ในกรุงโตเกียว
ในพิธีรำลึกครั้งนี้นางซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นหัวอนุรักษ์นิยม ได้กล่าวยืนยันถึงความมุ่งมั่นในสันติภาพ แต่ไม่ได้กล่าวถึงความสำนึกผิดของประเทศในระหว่างการกล่าวรำลึกถึงผู้เสียชีวิตในมหาสงครามครั้งนั้นแต่อย่างใด
นางทาคาอิจิ ซึ่งถูกมองว่ามีจุดยืนที่แข็งกร้าวในประเด็นความมั่นคงของชาติ กล่าวว่า ญี่ปุ่นได้ดำเนินตามแนวทางของชาติที่ให้คุณค่ากับสันติภาพมาโดยตลอดและได้ทุ่มเทความพยายามอย่างเต็มที่เพื่อสันติภาพและความเจริญรุ่งเรืองของโลก
อย่างไรก็ตาม นางทาคาอิจิไม่ได้ใช้ถ้อยคำแบบเดียวกับที่ นายชิเงรุ อิชิบะ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นคนก่อนหน้าที่เคยกล่าวไว้ในพิธีรำลึกเมื่อปีที่แล้วซึ่งเขาได้ให้คำมั่นว่าจะตระหนักถึง “ความสำนึกผิด” ของญี่ปุ่นที่มีต่อสงครามและแสดงออกถึง”เจตจำนงอันแน่วแน่ที่จะปฏิเสธสงคราม”
ทั้งนี้ นายอิชิบะ ซึ่งถูกมองว่าเป็นผู้นำสายกลางที่มีแนวคิดประนีประนอมภายในพรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) ซึ่งเป็นพรรครัฐบาลที่ปัจจุบันนำโดยนางทาคาอิจินั้น ถือเป็นผู้นำญี่ปุ่นคนแรกในรอบ 13 ปีที่กล่าวถึง “ความสำนึกผิด” ในพิธีรำลึกวันพ่ายแพ้สงครามโลกครั้งที่ 2 ของญี่ปุ่นในวันที่ 15 สิงหาคม
อย่างไรก็ตาม ในปีนี้ นางทาคาอิจิ ได้หลีกเลี่ยงที่จะเดินทางไปสักการะศาลเจ้ายาสุกุนิซึ่งสร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงผู้เสียชีวิตในสงครามและเป็นศูนย์กลางความขัดแย้งระหว่างญี่ปุ่นกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างจีนและเกาหลีใต้ โดยเธอเพียงส่งเครื่องสักการะไปร่วมพิธี จากที่ผ่านมาเธอได้ไปเยือนศาลเจ้ายาสุกุนิหลายครั้งก่อนจะก้าวขึ้นเป็นผู้นำญี่ปุ่นเมื่อเดือนตุลาคมปีที่แล้ว
ทว่ามีนายชินโจิโร โคอิซูมิ รัฐมนตรีกระทรวงกลาโหม ได้เดินทางไปสักการะศาลเจ้ายาสุกุนิ ซึ่งสร้างความไม่พอใจอย่างมากให้กับจีนและเกาหลีใต้ที่มองว่าสถานที่ดังกล่าวเป็นสัญลักษณ์ของการรุกรานในช่วงสงครามของญี่ปุ่น
โดยโฆษกกระทรวงต่างประเทศจีนได้ออกแถลงการณ์ประณามอย่างแข็งกร้าวต่อความเคลื่อนไหวเชิงลบดังกล่าวของฝ่ายญี่ปุ่นที่เกี่ยวข้องกับศาลเจ้ายาสุกุนิ และว่า ได้ยื่นหนังสือประท้วงอย่างเป็นทางการต่อญี่ปุ่นแล้ว
ด้านกระทรวงต่างประเทศเกาหลีใต้ได้แสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งต่อสิ่งที่เรียกว่าเป็น “การกระทำที่ล้าสมัยและสวนทางกับยุคสมัย”ของผู้นำญี่ปุ่นที่ส่งเครื่องสักการะหรือเดินทางไปเยือนศาลเจ้ายาสุกุนิ พร้อมทั้งเรียกร้องให้ผู้นำญี่ปุ่นหันมาเผชิญหน้ากับประวัติศาสตร์และแสดงออกผ่านการกระทำถึงความสำนึกผิดอย่างถ่อมตนและความเสียใจอย่างจริงใจต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในอดีต
ทั้งนี้ญี่ปุ่นได้จัดงานพิธีรำลึกเป็นประจำทุกปีเพื่อไว้อาลัยแก่ทหารและพลเรือนที่เสียชีวิตในสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งสิ้นสุดลงในปีค.ศ.1945 โดยมีทหารเสียชีวิตในสงครามครั้งนั้นราว 2.3 ล้านนาย และพลเรือนราว 800,000 คน
